Müzayede Evi Dorotheum, ay sonunda “Azize Mecdelli Meryem” tablosunun sıra dışı bir versiyonunu satışa sunacak.
Bir tablonun yüzü kesildiğinde geriye ne kalır? Bir eksiklik mi, yoksa daha derin bir hikâye mi? İtalyan Barok ressam Artemisia Gentileschi’nin yaklaşık 1620 tarihli “Azize Mecdelli Meryem” tablosunun parçalanmış bir versiyonu, şimdi tam da bu sorular etrafında yeniden gündemde.
Dorotheum, 28 Nisan’da düzenleyeceği Eski Ustalar müzayedesinde Artemisia’nın elinden çıktığı doğrulanan sıra dışı bir tabloyu satışa sunuyor. Ancak bu tablo, klasik bir başyapıt hikâyesi anlatmıyor. Çünkü eserin merkezindeki yüz, Mecdelli Meryem’in bakışı, ifadesi, acısı ve sessizliği, bir noktada kesilip çıkarılmış durumda.
Eksik kalan tablo, bugün belki de tam da bu nedenle daha sarsıcı görünüyor.
Tablonun tam versiyonlarından biri hâlâ Palazzo Pitti’de yer alıyor. O versiyonda Mecdelli Meryem’in yüzü açıkça görülebiliyor: acılı, içine kapanmış ve neredeyse kendisiyle hesaplaşan bir ifade. Palazzo Pitti’nin yorumuna göre bu ruh hali yalnızca dini bir figürün pişmanlığını değil, aynı zamanda Artemisia’nın kendi yaşamındaki travmaları da taşıyor.
Çünkü Artemisia yalnızca büyük bir ressam değil, aynı zamanda sanat tarihinin en ağır şiddet hikâyelerinden birinin tanığıydı. Genç yaşta uğradığı tecavüz ve ardından maruz kaldığı aşağılayıcı dava süreci, onun resimlerinde kadın bedenine, bakışına ve kırılganlığına başka bir yoğunluk kazandırdı.
Şimdi ise, yüzü çıkarılmış bu “Azize Mecdelli Meryem”, sanki Artemisia’nın hayatındaki suskunluklarla yeniden birleşiyor.
Parça hâlindeki eser, 2011 yılında Almanya’daki özel bir koleksiyonun bodrumunda bulundu. Rulo hâlinde saklanan tablonun kim tarafından kesildiği, neden tahrip edildiği bilinmiyor. Dorotheum, bu müdahalenin büyük olasılıkla savaş sonrası Berlin’de yaşanan yağma ve kaos sırasında gerçekleştiğini düşünüyor.
Tabloyu bulan koleksiyon sahibi, eseri kurtardıktan sonra sanat tarihçisi Roberto Contini’ye gösterdi. Contini, çalışmayı Artemisia’ya atfetti ve aynı yıl, Francesco Solinas ile birlikte hazırladığı Artemisia Gentileschi, the Story of a Passionsergisine dahil etti.
Bir başka Artemisia uzmanı olan Riccardo Lattuada da bu görüşü destekliyor. Lattuada’ya göre eser, sanatçının gençlik yıllarında yaşadığı ve üretiminde belirleyici olan Florence dönemine ait.
Bugün elimizde yalnızca eksik bir resim yok. Aynı zamanda iki farklı Artemisia var: biri hâlâ bütünlüğünü koruyan, diğeri ise yüzü silinmiş. İlginç olan şu ki, sanatçı iki versiyon arasında da önemli değişiklikler yapmış. Bu parçalanmış versiyonda kumaş detayları daha hareketli, aynanın konumu farklı, arka plandaki kafatası ve Latince yazı yok. Meryem’in ayağının yanındaki merhem kavanozu da arka plana taşınmış.
Bütün bunlar, Artemisia’nın aynı kompozisyon üzerinde yeniden düşündüğünü ve onu başka bir duygusal tona çektiğini gösteriyor.
Yine de tablonun en çarpıcı yanı bütün bu detaylar değil. Onu bugün bu kadar güçlü kılan şey, eksikliği. Bir yüzün yokluğu, bazen bir ifadenin varlığından daha fazla şey anlatabiliyor.
Dorotheum’nin Eski Ustalar uzmanı Marc MacDowell de bu görüşte. Ona göre yapılan müdahale, tabloya neredeyse çağdaş bir güç kazandırıyor. Bir tahribat, bir kayıp, bir yarım kalmışlık hissi… Bunların hepsi, yüzyıllar öncesine ait bir eseri bugünün duygusuna yaklaştırıyor.
Belki de bu yüzden, Artemisia’nın yüzü kesilmiş Mecdelli Meryem’i yalnızca bir sanat eseri değil; hafızası silinmiş, ama hâlâ konuşmaya devam eden bir beden gibi görünüyor.
